omi-cha (近江茶) หรือชาโอมิ เป็นชื่อเรียกรวมของชาเขียวที่ผลิตในจังหวัดชิงะ (Shiga) ซึ่งในอดีตรู้จักกันในชื่อแคว้นโอมิ โดยเฉพาะในเมืองโคกะ (Kōka) ที่ถือเป็นแหล่งผลิตชาหลักของจังหวัด โดยมีพื้นที่ปลูกชาที่สำคัญ ได้แก่ “อาซามิยะ” (Asamiya) และ “สึจิยามะ” (Tsuchiyama)

.

ประวัติและต้นกำเนิดของชาโอมิ

ต้นกำเนิดของชาโอมิสามารถย้อนกลับไปได้ถึงปี ค.ศ. 805 เมื่อพระไซโช (Saichō) ได้นำเมล็ดชาจากราชวงศ์ถังในประเทศจีนมาปลูกที่เชิงเขาฮิเอ (Mt. Hiei) บริเวณศาลเจ้าฮิโยชิไทฉะ (Hiyoshi Taisha) ที่ตั้งอยู่ในเขตเมือง Ōtsu จังหวัดชิงะ ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการปลูกชาในญี่ปุ่น

แหล่งผลิตชาหลักในเมืองโคกะ

เมืองโคกะมีภูมิประเทศเป็นภูเขาสูง ทำให้เหมาะสมกับการเพาะปลูกชา โดยเฉพาะในสองพื้นที่ ดังนี้

1. ชาอาซามิยะ (Asamiya-cha)

ปลูกในเขตชิการากิ (Shigaraki) ของเมืองโคกะ ตั้งอยู่ในพื้นที่ภูเขาที่มีความสูงประมาณ 400–550 เมตร ด้วยลักษณะของพื้นที่ที่ตั้งอยู่บนภูเขาทำให้มีอุณหภูมิที่แตกต่างกันระหว่างกลางวันและกลางคืนมาก จึงทำให้ใบชามีรสชาติและกลิ่นหอมเป็นเอกลักษณ์ ถือเป็น 1 ใน 5 ชาที่ดีที่สุดของญี่ปุ่น และมีประวัติศาสตร์ยาวนานกว่า 1,200 ปี

2. ชาสึจิยามะ (Tsuchiyama-cha)

ปลูกในเขตสึจิยามะ (Tsuchiyama) ของเมืองโคกะ เป็นพื้นที่ปลูกชาที่ใหญ่ที่สุดในจังหวัดชิงะ มีชื่อเสียงในการผลิตชา “คาบุเสะฉะ” (Kabusecha) ซึ่งเป็นชาที่ใช้วิธีการคลุมใบชาก่อนเก็บเกี่ยว เพื่อเพิ่มความหวานและลดความฝาด ชาสึจิยามะยังได้รับรางวัลจากกระทรวงเกษตรของญี่ปุ่นหลายครั้งอีกด้วย

.

ความสัมพันธ์ระหว่างชาโอมิ (Ōmi-cha) และชาอุจิ (Uji Cha)

ชาโอมิมีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนตลาดชาอุจิที่โด่งดัง โดยมีความเกี่ยวข้องกันหลายด้าน ดังนี้

พื้นที่ปลูกชาใกล้กัน

จังหวัดชิงะ (พื้นที่ผลิตชาโอมิ) และจังหวัดเกียวโต (พื้นที่ผลิตชาอุจิ) อยู่ติดกัน ทำให้บางพื้นที่ปลูกชาของจังหวัดชิงะ เช่น Tsuchiyama (สึจิยามะ) อยู่ใกล้เขตอุจิมาก จนชาในพื้นที่นี้บางส่วนอาจถูกจำหน่ายหรือจดทะเบียนทางการตลาดในนาม “อุจิฉะ” (Uji-cha) ได้ ตามกฎของ geographical indication (GI) ของญี่ปุ่น ที่อนุญาตให้ชา Uji รวมแหล่งปลูกจากจังหวัดรอบๆ ได้บางส่วน เช่น : เกียวโต (Kyoto), ชิงะ (Shiga), นารา (Nara) และ มิเอะ (Mie)

Ōmi-cha ถูกใช้เป็นแหล่งวัตถุดิบให้กับแบรนด์ใหญ่ของ Uji มากถึง 80%

เกษตรกรหรือสหกรณ์ชาบางแห่งในชิงะขายชาให้กับผู้ผลิตหรือแบรนด์ชาจากอุจิ เพื่อใช้แปรรูปหรือผสมในชา โดยเฉพาะในระดับการผลิตอุตสาหกรรม รวมถึงชาประเภท Tencha ที่ใช้แปรรูป (บด) ให้กลายเป็นมัทฉะอีกด้วย

Ōmi-cha มีการทำแบรนด์ของตัวเอง

ปัจจุบันมีการส่งเสริม “Ōmi-cha” ให้เป็นแบรนด์ชาเขียวคุณภาพจากชิงะเช่นกัน โดยเน้นความหอมหวาน และ terroir ที่เป็นเอกลักษณ์จากพื้นที่สูงบริเวณทะเลสาบบิวะ (Lake Biwa)

แม้ Ōmi-cha จะยังไม่เป็นที่รู้จักในสายตาผู้บริโภคทั่วโลกเท่ากับชาอุจิหรือชายาเมะ แต่กำลังมีการพัฒนาสายพันธุ์และกระบวนการผลิตเพื่อเข้าสู่ตลาดมัทฉะโดยเฉพาะ เช่น : การแปรรูป Tencha (ชาใบอบแห้งสำหรับบดเป็นมัทฉะ), การติดตั้งเครื่องบดหินแบบโบราณเพื่อทำ “Ōmi Matcha” อย่างแท้จริง และการร่วมมือกับแบรนด์ต่าง ๆ เพื่อสร้างสรรค์สินค้าใหม่ที่สามารถระบุได้ชัดเจนเลยว่า “ผลิตจาก Ōmi”

.

ทำไม Ōmi-cha ถึงน่าจับตามอง?

เนื่องจากมีประวัติศาสตร์ที่ยาวนาน ภูมิประเทศเหมาะสม และ terroir ที่หลากหลาย รวมถึงใกล้กับตลาดหลักอย่าง Uji โดย Ōmi-cha มีบทบาทเบื้องหลังมากว่า 1 ศตวรรษ และกำลังเติบโตในฐานะแบรนด์มัทฉะรุ่นใหม่ที่มีกลิ่นอายท้องถิ่น

.

อีกไม่นานนี้แบรนด์ CHADO ของเรากำลังจะมีส่วนช่วยในการส่งเสริมชาจาก Ōmi-cha ที่ผลิตเป็นมัทฉะด้วย ซึ่งในขณะที่เขียนบทความนี้เครื่องบดชา ยังไม่ถูกติดตั้งเลย โปรดเอาใจช่วยชาว Omi ให้สามารถเข้าสู่วงการตลาดมัทฉะ ได้อย่างสง่างามด้วยนะคะ